Prof. Václav Vojta (1917–2000)
Twórca koncepcji odruchowej lokomocji i metody Vojty
Życie i działalność naukowa
Profesor Václav Vojta urodził się 12 lipca 1917 roku w miejscowości Mokrosuky na terenie ówczesnej Czechosłowacji. W 1937 roku rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie Karola w Pradze. Z powodu okupacji nazistowskiej i zamknięcia czeskich uczelni studia zostały przerwane. Dyplom lekarza uzyskał dopiero po zakończeniu II wojny światowej, w 1947 roku.
W tym samym roku rozpoczął specjalizację z neurologii oraz neurologii dziecięcej. W latach 1948–1956 pracował w Klinice Neurologii Uniwersytetu Karola w Pradze pod kierownictwem prof. Hennera. W 1956 roku objął stanowisko kierownika oddziału neurologii dziecięcej, a w 1961 roku powierzono mu kierowanie kliniką neurologii dziecięcej na Wydziale Medycznym Uniwersytetu Karola.
Wydarzenia polityczne roku 1968 – wkroczenie wojsk Układu Warszawskiego do Czechosłowacji – zmusiły profesora Vojtę do emigracji. Wraz z żoną i trójką dzieci pozostał na Zachodzie po wakacjach w Jugosławii i osiedlił się w Republice Federalnej Niemiec.
Jesienią 1968 roku rozpoczął pracę w Klinice Ortopedii Uniwersytetu w Kolonii pod kierownictwem prof. Imhäusera. Tam kontynuował badania nad kinezjologią rozwojową oraz prowadził szkolenia dla lekarzy i fizjoterapeutów.
W 1975 roku przeniósł się do Kinderzentrum w Monachium, gdzie został zastępcą profesora Theodora Hellbrüggego i kierownikiem oddziału rehabilitacji. Ośrodek ten stał się jednym z najważniejszych miejsc rozwoju koncepcji diagnostycznych i terapeutycznych profesora Vojty.
Po przemianach politycznych w Europie Środkowej ponownie podjął współpracę z Uniwersytetem Karola w Pradze. Uzyskał tam habilitację z neurologii dziecięcej i rehabilitacji – wyróżnienie, którego wcześniej odmówiono mu z powodów politycznych.
Profesor Vojta przeszedł na emeryturę w 1995 roku, jednak do końca życia pozostawał aktywny jako lekarz, naukowiec i nauczyciel. Zmarł 12 września 2000 roku.
Odkrycie odruchowej lokomocji
Najważniejszym osiągnięciem profesora Vojty było odkrycie odruchowej lokomocji, które stało się podstawą znanej dziś na całym świecie metody Vojty.
Początki tych badań sięgają 1954 roku, kiedy profesor Henner powierzył Vojcie zadanie opracowania metody terapii dla dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym. Podczas pracy klinicznej Vojta zauważył, że określone ułożenia ciała oraz stymulacja wybranych stref na ciele mogą wywoływać złożone reakcje mięśniowe obejmujące wiele segmentów ciała jednocześnie.
W trakcie licznych eksperymentów klinicznych zaobserwował, że poprzez odpowiednią stymulację można aktywować grupy mięśniowe, których pacjent nie jest w stanie uruchomić w sposób dowolny. Wywoływane w ten sposób reakcje obejmowały między innymi:
- wyprost kręgosłupa
- stabilizację tułowia
- aktywację mięśni posturalnych
- koordynację pracy kończyn
W efekcie obserwowano poprawę funkcji ruchowych, jakości chodu, postawy ciała, a także funkcji takich jak mowa czy koordynacja.
Profesor Vojta doszedł do wniosku, że wywoływane podczas terapii reakcje odpowiadają wrodzonym globalnym wzorcom lokomocji, zapisanym w ośrodkowym układzie nerwowym i obecnym w prawidłowym rozwoju dziecka.
Metoda Vojty
Metoda Vojty polega na aktywowaniu tych wrodzonych wzorców ruchowych poprzez precyzyjną stymulację określonych stref ciała w ściśle określonych pozycjach terapeutycznych.
Stymulacja ta prowadzi do uruchomienia globalnych reakcji motorycznych obejmujących całe ciało, które stanowią podstawę prawidłowej kontroli postawy i lokomocji.
Celem terapii jest wykorzystanie potencjału plastyczności ośrodkowego układu nerwowego poprzez aktywizację wrodzonych programów ruchowych.
Metoda znajduje zastosowanie w terapii wielu zaburzeń neurologicznych i ortopedycznych u niemowląt, dzieci, młodzieży oraz dorosłych, między innymi w przypadku:
- mózgowego porażenia dziecięcego
- przepukliny oponowo-rdzeniowej
- porażeń obwodowych
- artrogrypozy
- skolioz
- dysplazji stawów biodrowych
- urazów ośrodkowego układu nerwowego
Diagnostyka neurokinezjologiczna
Integralną częścią koncepcji Vojty jest diagnostyka neurokinezjologiczna, która umożliwia bardzo wczesne rozpoznawanie zaburzeń rozwoju ruchowego.
Badanie obejmuje między innymi:
- ocenę reakcji ułożeniowych
- analizę motoryki spontanicznej
- ocenę mechanizmów wyprostnych w odniesieniu do ontogenezy posturalnej
- analizę dynamiki zanikania odruchów prymitywnych
Dzięki temu możliwe jest wykrycie zagrożenia zaburzeniami rozwoju już w pierwszych miesiącach życia dziecka, często jeszcze przed pojawieniem się wyraźnych objawów klinicznych.
Działalność naukowa i dydaktyczna
Profesor Vojta był autorem ponad 100 publikacji naukowych oraz dwóch fundamentalnych monografii:
- Die zerebrale Bewegungsstörung im Säuglingsalter
- Das Vojta-Prinzip (napisanej wspólnie z Anne Peters)
Jego prace zostały przetłumaczone na wiele języków i stały się inspiracją dla licznych badań naukowych na całym świecie.
Profesor Vojta stworzył również system międzynarodowego kształcenia lekarzy i fizjoterapeutów. W tym celu powstało Międzynarodowe Stowarzyszenie Metody Vojty (Internationale Vojta Gesellschaft – IVG) z obecną siedzibą w Siegen, które do dziś prowadzi szkolenia z zakresu diagnostyki i terapii według koncepcji Vojty.
W trakcie swojej kariery prowadził wykłady i kursy w wielu krajach Europy, Azji, Ameryki i Australii.
Nagrody i wyróżnienia
Za swoją działalność naukową i dydaktyczną profesor Vojta otrzymał liczne nagrody i wyróżnienia, w tym:
- nagrodę im. Heinego Niemieckiego Towarzystwa Ortopedycznego
- nagrodę Ernsta von Bergmanna za kształcenie lekarzy
- medal im. von Pfaundlera za kształcenie pediatrów
- Federalny Krzyż Zasługi Republiki Federalnej Niemiec
Pośmiertnie został również odznaczony Krzyżem Zasługi Republiki Czeskiej przez prezydenta Václava Havla.ych.